Bezpieczne rusztowania. Jak dbać o siebie i innych?

Idea konstrukcji rusztowań to jeden z elementów mających znaczny wpływ na rozwój budownictwa i wielu dziedzin mu pokrewnych. Jednak charakter pracy przy budowie i eksploatacji nawet najnowocześniejszych systemów rusztowań niezmiennie niósł i wciąż niesie ze sobą spore ryzyko dla zdrowia, a nawet życia pracowników wykonujących pracę na wysokości. Dlatego tak istotne jest, aby skutecznie i profesjonalnie zadbać o bezpieczeństwo. Nasza świadomość w zakresie konieczności ochrony osób pracujących przy montażu i eksploatacji rusztowań wciąż wzrasta. Obowiązek stosowania zasad BHP w tym zakresie nakładają na nas także przepisy prawa. Co dokładnie jednak oznacza określenie bezpieczne rusztowania?

Po pierwsze, zacznijmy od eliminacji ryzyka

Czynniki zwiększające w sposób realny ryzyko wypadku podczas montażu lub eksploatacji rusztowań jasno definiują statystyki. Wśród najczęstszych zdarzeń, jakie mają miejsce na budowie, wypadki na rusztowaniach niezmiennie plasują się bowiem w czołówce. Pierwszym krokiem do ograniczenia, a nawet eliminacji ryzyka wypadku będzie tutaj wykluczenie nieprawidłowości na wszystkich etapach pracy przy rusztowaniach. Na co powinniśmy zwrócić zatem szczególną uwagę i co powinno zostać wykryte i wyeliminowane? Będzie to między innymi:

  • Nieznajomość warunków usytuowania rusztowania,
  • Błędne założenia do projektu,
  • Błędy w obliczeniach siły odrywającej,
  • Nieuwzględnienie wpływu wiatru,
  • Montaż rusztowania bez wcześniejszego projektu,
  • Błędy w posadowieniu,
  • Korzystanie w montażu z elementów i części uszkodzonych bądź silnie wyeksploatowanych,
  • Brak lub błędy w kotowieniu, a także kotowienie bez weryfikacji jego siły,
  • Brak poszczególnych elementów w montażu rusztowań, np. barier,
  • Przeciążenia miejscowe konstrukcji, także poprzez niewłaściwe składowanie i transport materiału,
  • Niewłaściwa eksploatacja rusztowań oraz samowolny demontaż poszczególnych elementów konstrukcji,
  • Niewłaściwy, niedbały demontaż rusztowań oraz ich nieodpowiedni transport i magazynowanie.

Po drugie, zwróćmy uwagę na czynniki niebezpieczne i szkodliwe

Wiele z wypadków, jakie mają miejsce podczas pracy wykorzystującej systemy rusztowań spowodowanych jest zaistnieniem jednego lub większej liczby czynników niebezpiecznych lub szkodliwych, właściwych dla tego rodzaju prac. Ryzyko zagrożenia może zatem być efektem upadku z wysokości, uderzenia o nieruchome elementy, upadku spowodowanego przez potknięcie, czy też poślizgnięcie się, np. na pomoście roboczym, pochwycenia przez pracujące maszyny i narzędzia, przygniecenia przez ciężkie elementy, a także porażenia prądem elektrycznym. Wszystkie wymienione czynniki zaliczane są do grupy czynników niebezpiecznych podczas pracy przy rusztowaniach. Poza wskazanymi zagrożeniami, koniecznie powinniśmy mieć na uwadze także tzw. czynniki szkodliwe, realnie zwiększające ryzyko wypadku. Będą to m.in. zagrożenia związane z niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, jakie panują podczas realizowanych prac oraz zagrożenia, jakie wiążą się z przyjmowaniem przez pracowników nienaturalnej, wymuszonej pozycji ciała podczas pracy. Takie obciążenie, pozornie błahe, może stać się realną przyczyną poważnego wypadku.

Po trzecie, stosujmy się do obowiązujących zasad

Przepisy jasno definiują zasady bezpieczeństwa, jakie obowiązują nas podczas pracy, także tej przy montażu i eksploatacji rusztowań. W tym wypadku będą to:

  • Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie BHP podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (Dz. U. Z 2001r. nr 118 poz. 1263) i innych urządzeń technicznych
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. z 2003r. nr 47 poz.401)
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów BHP (Dz. U. z 2003r. nr 169 poz.1650 z póż. zm.)
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz. U. z 2003r. nr 178 poz. 1745)

Zestawienie najważniejszych wytycznych, które pozwolą nam zachować bezpieczeństwo podczas pracy z wykorzystaniem rusztowań sporządziła Polska Izba Gospodarcza Rusztowań. Warto się z nimi zapoznać. Wśród licznych zapisów z zakresu BHP przy montażu, demontażu i eksploatacji rusztowań możemy znaleźć między innymi zasady mówiące iż:

  1. Należy posiadać pomost o powierzchni roboczej wystarczającej dla zatrudnionych oraz do składowania narzędzi oraz niezbędnej ilości materiałów.
  2. Należy dysponować konstrukcją rusztowań dostosowaną do przeniesienia działających obciążeń.
  3. Istotne jest zapewnienie bezpiecznej komunikacji pionowej i swobodnego dostępu do stanowisk pracy.
  4. Zabronione jest ustawianie i demontaż rusztowań:
  • po zmroku, jeśli nie zapewniono oświetlenia dającego dobrą widoczność,
  • w czasie gęstej mgły, podczas opadów deszczu i śniegu oraz przy gołoledzi,
  • podczas burzy i wiatru o prędkości 10m/sek.